POLSKIE MIASTA - ZAKOPANE

Zakopane należy do najbardziej znanych miejscowości turystycznych Polski. Moda na Zakopane, zauważone w drugiej połowie XIX wieku, nie tylko nie ustaje, ale przyciąga z roku na rok coraz to więcej turystów i wczasowiczów, którzy wyjeżdżając spod Tatr obiecują sobie częste tu powroty. Popularność tę zawdzięcza wielu możliwościom jakie Zakopane oferuje swoim gościom. Zimą - liczne wyciągi i doskonałe warunki uprawiania narciarstwa zarówno przez doświadczonych narciarzy, jak i tych, którzy stawiają pierwsze kroki. Latem - i trudne skalne wycieczki po przepaścistych szlakach Tatr Wysokich, i łatwe, dostępne dla każdego ścieżki uroczymi dolinami lub grzbietami otaczających Zakopane wzgórz. Miasto przyciąga też niepowtarzalnym klimatem, w którym obok siebie zgodnie współistnieją zarówno autentyczna ludowa kultura podhalańskich górali, jak i wymagający wyrobienia repertuar teatru "Witkacego" lub często tu grana muzyka Szymanowskiego. Przyciąga też wszystkim tym, co znajduje się "pomiędzy" - urokiem knajpek, koncertów w piwnicach, ulotnym spojrzeniem na góry, rozleniwionym, kolorowym tłumem Krupówek.

Zakopane leży w południowej Polsce, około 100 km od Krakowa, przy granicy z Republiką Słowacką. Zajmuje śródgórską kotlinę u stóp Tatr, najwyższych gór Polski (Rysy 2499). Na mapie Zakopane odszukamy pod 48o18" szerokości i 19o57" długości geograficznej. Centrum znajduje się na wysokości 838 m n.p.m., ale najwyżej położone osiedla sięgają 1000 m n.p.m. wspinając się na stoki Gubałówki - wzgórza ograniczającego je od południa.

Zakopane jest gminą miejską. Sąsiaduje z Kościeliskiem i Poroninem. W nieznacznej odległości znajdują się takie znane miejscowości jak Bukowina Tatrzańska, Czarny Dunajec i Nowy Targ.

Duża wysokość bezwzględna i otoczenie wyniosłymi szczytami powoduję, że Zakopane charakteryzuje się klimatem górskim. Średnia temperatura roczna wynosi około +5 st. Najcieplej jest w lipcu - ok. +15 st., najzimniej w styczniu - średnio ok. -6 st. Przeciętne wiatry nie są zbyt silne, wieją z kierunków zachodnich i południowo-zachodnich. Jesienią, zimą i wczesną wiosną występują lokalne wiatry typu fenowego, zwane tu wiatrem halnym. Wiatr halny jest wiatrem ciepłym i suchym, wiejącym od Tatr - z południa. Jego prędkość często osiąga 100 km/godz, czyni wiele szkód, powoduje szybki zanik pokrywy śnieżnej. Halny wieje od kilku godzin do 3-4 dni, u ludzi wrażliwych powoduje pogorszenie się samopoczucia. Średnie opady wynoszą około 1000 mm rocznie. Najintensywniej pada w czerwcu i lipcu - w tych miesiącach deszcze związane są burzami. Około 40 procent opadów to śnieg. Pojawia się on w listopadzie, zanika w marcu-kwietniu. W górach największą grubość osiąga z reguły w drugiej połowie marca - wtedy też, w wiosennym słońcu, panują najlepsze warunki do uprawiania narciarstwa.

Dla Zakopanego i Tatr charakterystyczne są długotrwałe okresy pięknej, słonecznej pogody przypadające na wrzesień - październik. W tym okresie wędrówka tatrzańskimi szlakami, mimo występujących przymrozków, ma najwięcej uroku. Stabilna pogoda często występuje zima - w styczniu - lutym. Często obserwuje się wtedy zjawisko inwersji temperatury - jej "odwrócenie". Przy pięknej, bezwietrznej i słonecznej pogodzie temperatura na szczytach Tatr jest o kilka, a nawet kilkanaście stopni wyższa niż w kotlinach.

Zakopane istnieje zaledwie 400 lat. Powstało jako osada rolniczo-pasterska na przełomie XVI i XVII wieku. Legenda mówi, że miał tu przybyć nieznany z imienia Gąsienica, którego synowie Paweł i Jędrzej wybudowali tu młyn. Przez dziesięciolecia Zakopane pozostawało wioską "na końcu świata". Jego rozwój zaczął się dopiero w połowie XVIII wieku, gdy w nieodległych Kuźnicach powstała huta przerabiająca wydobywaną w Tatrach rudę żelaza. Wprawdzie dwór właścicieli stał w Kuźnicach, ale wkrótce zaczęto uciekać z hałaśliwej, zadymionej i na dodatek zacienionej doliny do słonecznego Zakopanego. W XIX wieku Zakopane zaczęło zdobywać sławę miejscowości turystycznej i wypoczynkowej, o walorach leczniczych. W roku 1845 ustanowiono we wsi parafię, a dwa lata później pod Giewont przybyła pierwsza z legendarnych postaci Zakopanego - ks. Józef Stolarczyk. On to namawiał górali do odstępowania izb letnikom, dopiero później rozpoczęto budowę domów specjalnie dla potrzeb przyjeżdżających letników. W roku 1878 w Zakopanem wybudował dom pierwszy "przybysz z nizin" - Walery Eljasz, autor wielu przewodników po Tatrach. W 1885 stanął pierwszy hotel - "Pod Gewontem". W 1899 roku pod Tatry dotarła linia kolejowa.

Rozwój Zakopanego wiąże się też z powstaniem Towarzystwa Tatrzańskiego (1872) i przyjazdem dr Tytusa Chałubińskiego, człowieka, do którego przylgnęło określenie "odkrywcy Zakopanego" i "króla Tatr".

W roku 1886 miejscowość uzyskała status stacji klimatycznej. Prawa miejskie przyznano w roku 1933.

Największym wydarzeniem w dziejach miasta stały się wizyty głowy kościoła katolickiego, Ojca Świętego Jana Pawła II. Jest on związany z Zakopanem i Tatrami od lat młodzieńczych. Tu jeszcze jako alumn krakowskiego seminarium odbywał wycieczki piesze i narciarskie. Swoich górskich pasji nie porzucił gdy objął urząd metropolity krakowskiego. Ulubionymi miejscami Karola Wojtyły były siedziba sióstr Urszulanek w Jaszczurówce i "Księżówka" - dom wypoczynkowy Episkopatu. W Tatrach szczególnie umiłował Dolinę Chochołowską, którą, już jako papież, odwiedził w roku 1982. Do ponownej wizyty Ojca Świętego w Zakopanem i Tatrach doszło w czerwcu roku 1997. Spędził tu kilka dni. Był na Kasprowym Wierchu, nad Morskim Okiem, grzbietem Gubałówki przejechał do Ludźmierza. O jego pobycie świadczą liczne pamiątki - między innymi ołtarz, który spod Krokwi, gdzie odprawił mszę przeniesiono do ogrodów sanktuarium maryjnego na Krzeptówkach.

Tatry są jedynymi w Europie Środkowej górami o charakterze alpejskim. Rozciągają się na długości około 51 km, przy szerokości od kilku do kilkunastu kilometrów. Od grzbietu głównego odchodzą liczne grzbiety boczne rozdzielające liczne, południkowo ułożone doliny. Grzbiet Tatr stanowi granicę państwową. Większa część obszaru Tatr znajduje się po stronie słowackiej, na polskie Tatry przypada około 1/5 całości. Najwyższe szczyty tatrzańskie sięgają 2655 m (Gierlach); najwyższym szczytem Polski są Rysy (2499 m n.p.m.).

W Tatrzańskim Parku Narodowym obowiązują specjalne zasady przebywania. Można poruszać się po wyznaczonych ścieżkach (jest ich około 250 km!), nie wolno biwakować, rozpalać ognisk. Nie wolno też hałasować, płoszyć zwierząt, zrywać roślin i zbierać płodów natury. Nie można wprowadzać psów i kotów. Sporty (narciarstwo, paralotniarstwo, turystykę rowerową, wspinaczkę) można uprawiać w wyznaczonych miejscach i rejonach.

Wprawdzie Zakopane znane jest głównie jako ośrodek turystyki i sportów zimowych, odgrywało i nadal ogrywa niebagatelną rolę na kulturalnej mapie Polski. Przed I wojną światową gościli tu ludzie o najwybitniejszych nazwiskach rozbiorowej Polski. Po wojnie wielu artystów i twórców osiadło tu na stałe. Osiedlali się pod Tatrami wybitni muzycy, pisarze i artyści. Ignacy Paderewski, Henryk Sienkiewicz, Karol Szymanowski, Stanisław Witkiewicz i jego syn Stanisław Ignacy - to pierwsze z brzegu przykłady. Dziś w Zakopanem istnieją liczne pracownie artystyczne, galerie, jeden z najbardziej znanych w kraju teatrów noszący imię Stanisława Ignacego Witkiewicza "Witkacego". W Zakopanem odbywają się festiwale muzyczne, cykliczne imprezy artystyczne, przeglądy filmowe i teatralne.

Zakopane jest też miejscem kultywowania rodzimej kultury - pieśni, tańca, mowy i rzemiosła góralskiego. Działają tu liczne zespoły folklorystyczne wspierane finansowo przez lokalny samorząd. Działa też "Tatrzański Ośrodek Swojszczyzny" - dom kultury Związku Podhalan.

Od kilkudziesięciu lat w Zakopanem organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, najstarsza i największa impreza folklorystyczna w Polsce, jeden z najbardziej znanych festiwali tego typu na świecie.

Okolice Zakopane słusznie uchodzą za najbardziej atrakcyjny rejon turystyczny Polski. Zarówno Tatry, wzgórza Podhala, jak i samo miasto są wymarzonym terenem do odbywania spacerów oraz krótszych o dłuższych wycieczek. Spacery po mieście można połączyć ze zwiedzaniem jego zabytków i innych interesujących miejsc. Tu chcemy zaproponować kilka z nich.

Północna część miasta: centrum Zakopanego - ul. Krupówki - Muzeum Tatrzańskie - targowisko pod Gubałówką - wjazd koleją linowo-terenową na Gubałówkę (panorama Tatr i Zakopanego!) - zejście żółtym szlakiem - Droga na Szymoszkową - ul. Kościeliska (stary kościółek i cmentarz) - centrum. Ok. 5 godzin.

Południowa cześć miasta: centrum Zakopanego - ul. Krupówki - ul. Zamoyskiego - Bulwary Słowackiego - Antałówka - Koziniec (Dom pod Jedlami, galeria Sztuki) - Bystre - Rondo Kuźnickie (Muzeum Przyrodnicze TPN) - zespół obiektów Centralnego Ośrodka Sportu (m.in. skocznie) - Dolinka Białego - ul. Grunwaldzka - centrum. Ok. 4,30 godzin.

Grzbietami pasma Gubałówki: Chochołów (dojazd autobusem, zwiedzanie wsi i muzeum Powstania Chochołowskiego) - Ostrysz - Butorowy Wierch - zjazd kolejką krzesełkową. Około 4 godziny.

Spacer tatrzański u stóp Giewontu: centrum Zakopanego - ul. Orkana - Kasprusie ("Atma", Muzeum Karola Szymanowskiego) - ul. Strążyska - Dolina Strążyska - Czerwona Przełęcz - Przełęcz Białego - Kalatówki (klasztor Sióstr Albertynek) - Kuźnice. Około 5 godzin.

Dolinami Tatr Zachodnich: Gronik (dojazd autobusem) - Dolina Małej Łąki - Przysłop Miętusi - Dolina Kościeliska - Hala Pisana - zwiedzanie jaskini Zimnej - Kościelisko-Kiry. Około 5 godzin.

Tatrzańskie stawy: Kuźnice - Kasprowy Wierch (wyjazd koleją linową) - Dolina Stawów Gąsienicowych - Karb - Czarny Staw Gąsienicowy - schronisko Murowaniec - Kuźnice. Około 5,30 godzin.

Do Morskiego Oka: Wierch Poroniec (dojazd autobusem) - Rusinowa Polana - Gęsia Szyja - Wodogrzmoty Mickiewicza - Morskie Oko - powrót na Łysą Polanę (do Zakopanego autobusem).

Bardziej zaawansowanym turystom można polecić szlaki graniowe Tatr Zachodnich (na przykład z Kasprowego Wierchu na zachód, wejście na Czerwone Wierchy, obejście Doliny Chochołowskiej) lub wycieczki w Tatry Wysokie - z Kasprowego na Świnicę, przejście z Zakopanego przez Zawrat i Szpiglasową Przełęcz do Morskiego Oka, trudne szlaki "Orlej Perci", wejście na Rysy). Szlaki tatrzańskie są dobrze oznakowane tabliczkami i kolorowymi paskami. W miejscach trudnych zamontowane są klamry, łańcuchy, niekiedy drabiny. Poruszanie się po nich wymaga jednak odporności na widok przepaści, sprawności i dobrego stanu zdrowia.

W Tatrach można również uprawiać zimową turystykę pieszą. Wymaga ona jednak wysokich kwalifikacji turystycznych, posiadania odpowiedniego sprzętu (ubrania, butów, czekana i raków) oraz umiejętności posługiwania się nim. Pierwsze kroki należy stawiać pod okiem wykwalifikowanych przewodników tatrzańskich.

Tatrzański Park Narodowy udostępnił część ścieżek dla rowerzystów. Są to Droga Pod Reglami, doliny Kościeliska i Chochołowska oraz Suchej Wody Gąsienicowej.

Tatry są górami wysokimi i mogą stać się groźne. Należy pamiętać o zmienności aury - nawet w środku lata może spaść śnieg, a piękna słoneczna pogoda zamienić w gęstą mgłę utrudniająca orientację. Przy podejmowaniu wycieczek wysokogórskich należy radzić się bardziej doświadczonych lub korzystać z usług przewodników. W razie wypadku należy wzywać pomocy międzynarodowym sygnałem - znaki świetlne lub głosowe sześć razy na minutę. Ratownictwem zajmuje się Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, które dysponuje między innymi śmigłowcem.

Z Zakopanego można podejmować nieco dalsze wycieczki - w Gorce, na Babią Górę i w Pieniny. Perłami są zabytki Chochołowa, Dębna, Orawki i skansenu w Zubrzycy. Od 150 lat ugruntowaną sławę ma przełom Dunajca przez Pieniny, który można pokonać w drewnianych tratwach. 

STRONA DOMOWA

Źródło: zakopane.pl

Fotografie: DISCOVER Zakopane