POLSKIE MIASTA - RZESZÓW

Miasto wojewódzkie, największy ośrodek miejski w regionie Polski południowo-wschodniej, ważny ośrodek gospodarczy, naukowy i kulturalny. Zabudowa Rzeszowa rozłożyła się w szerokiej kotlinie Wisłoka (210 - 215 m n.p.m.) na pograniczu Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego. Miasto położone jest na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacji drogowej i kolejowej.

Początki osadnictwa na terenie Rzeszowa sięgają odległych czasów neolitu (4000 lat przed n.e. ). Wiadomo że w okresie X-XIII w. istniała tu ludna osada, przypuszczalnie obronna i lokalne targowisko. W 1354 r. król Kazimierz Wielki darował istniejące już wówczas miasto, wraz z rozległymi dobrami, rycerzowi Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk, nadając mu równocześnie prawo magdeburskie. Jan Pakosławic był założycielem rodziny Rzeszowskich, w posiadaniu której pozostawił Rzeszów do XVI w. Już w początkach XV w. Rzeszów był liczącym się ośrodkiem rzemieślniczym i handlowym, odbywały się tu cotygodniowe targi i kilka dorocznych jarmarków.

Do szczególnego znaczenia oszedł Rzeszów za czasów przynależności do Mikołaja Spytki Ligęzy który około 1600 r. rozpoczął tu budowę potężnego zamku, a potem otoczył miasto wałami, wzniósł ogromny klasztor Bernardynów i ustanowił nowe prawa regulujące życie społeczno-gospodarcze miasta. Na początku XVII w. Rzeszów przeszedł w posiadanie Lubomirskich, którzy założyli tu znane później kolegium Pijarów, rozbudowali zamek czyniąc z niego nowoczesną fortecę, a jednocześnie wielkopańską rezydencje. W tym czasie Rzeszów zaczął się rozbudowywać. Na północny-wschód od rynku wyrosła nowa część miasta zwana Nowym Miastem zamieszkała głównie przez społeczność żydowską, na południe w kierunku zamku, rozwijała się następna dzielnica zwana pańską. W późniejszym czasie wskutek wojen i klęsk żywiołowych oraz ogólnego zaniku gospodarki nastąpił okres zastoju.

Miasto było ośrodkiem ruchów patriotycznych, tu rodziły się spiski przeciw rządom zaborcy, działały komitety wspomagające wielkie zrywy powstańcze w zaborze carskim, powstały zalążki ruchów ludowych i robotniczych oraz organizacji niepodległościowych.

W 1845 r. Rzeszów przestał być miastem prywatnym. Utworzenie w 1860 r. powiatu rzeszowskiego oraz przyznanie miastu w 1867 r. uprawnień samorządowych podniosły jego rangę, a budowa dróg i linii kolejowych umożliwiło rozwój gospodarczy. W 1890 r. miasto posiadało już kilka małych zakładów przemysłowych, 458 domów i 11.166 mieszkańców. W początkach XX w. wybudowano gazownię i elektrownię. W latach 1937- 1939 w ramach budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego powstały tu filia poznańskiej Fabryki H. Cegielskiego oraz Państwowe Zakłady Lotnicze. Miasto zaczęło się gwałtownie rozbudowywać osiągając w 1939 r. blisko 41000 mieszkańców.

Po krótkiej bitwie na przedpolach Rzeszowa, w dniu 9 września 1939 r. do miasta wkroczyły wojska niemieckie. W latach okupacji hitlerowskiej miasto poniosło ogromne straty materialne i ludnościowe. Z rąk okupanta zginęło ponad 12.000 jego mieszkańców, w tym cała ludność żydowska. W tym czasie na terenie Rzeszowa ożywioną działalność przejawiały konspiracyjne organizacje ruchu oporu oraz podziemne ugrupowania polityczne. Szczególnie silne i aktywne struktury posiadała tu Armia Krajowa, której oddziały uczestniczyły w walkach o wyzwolenie miasta w dniu 2 sierpnia 1944 r.

W lutym 1981 r. Rzeszów był miejscem wielkiej akcji protestacyjnej-strajku chłopskiego zakończonego podpisania porozumienia z ówczesnymi władzami PRL, znanego pod nazwą porozumienia rzeszowsko-ustrzyckiego. W dniu 2 czerwca 1991 r. Rzeszów gościł Ojca Świętego Jana Pawła II. Pod koniec marca 1992 r. Rzeszów został siedzibą nowoutworzonego biskupstwa, a kościół p.w. Najświętszego Serca Jezusowego na Nowym Mieście podniesiono do godności katedry.

Rzeszów po wyzwoleniu zajmował obszar 8-km2, posiadał około 27.000 mieszkańców niespełna 13.000 izb mieszkalnych. W okresie powojennym Rzeszów znacznie się rozbudował, kilkakrotnie powiększył swój obszar, rozwinął gospodarczo i kulturalnie. Wokół starszej części miasta stanowiącej dziś jego śródmieście, powstało szereg osiedli i zespołów mieszkaniowych m.i. w rejonie Baranówki, Staroniwy, Drabinianki, Zalesia, Staromieścia, Pobitnego i części Przybyszówki. wybudowano wiele obiektów przemysłowych i usługowych, oświatowych, kulturalnych, sakralnych, ochrony zdrowia i tzw. użyteczności publicznej oraz urządzenia komunalne z ujęciem wody, elektrociepłownią, oczyszczalnią ścieków i nowy układ komunikacyjny. W latach 70 podjęto zakrojone na szeroką skalę prace przy odbudowie i renowacji starego miasta. Na terenie Rzeszowa znajduje się aktualnie 160 większych zakładów i przedsiębiorstw zatrudniających blisko 90 tyś. pracowników, a m.in. Wytwórnia Sprzętu komunikacyjnego PZL, Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego "Zelmer", Zakłady przetwórstwa Owocowo-Warzywnego "Alima-Gerber", Zakłady Odzieżowe "Conres".

Rzeszów jest także ważnym ośrodkiem szkolnictwa i nauki. Posiada kilkadziesiąt szkół średnich i zawodowych, trzy samodzielne wyższe uczelnie: Politechnike Rzeszowską i Wyższą Szkołę Pedagogiczną, Wyższe Seminarium Duchowe oraz filię: UMCS w Lublinie, Akademii Rolniczej i Akademii Rolniczej w Krakowie. Rzeszów jest obecnie największym ośrodkiem miejskim w regionie Polski południowo-wschodniej, o szerokim i różnorodnym zasięgu oddziałowania. Znajdują się tu siedziby wielu instytucji i zakładów o charakterze ponadwojewódzkim, placówki naukowo-badawcze i kulturalne, redakcja popularnego dziennika "Nowiny", Rozgłośnia Polskiego Radia i lokalna stacja Tv, teatr i filharmonia. Miasto aktualnie zajmuje obszar 53,7 km2 i posiada około 160.000 mieszkańców. W obrębie starego miasta zachował się dawny układ urbanistyczny i blisko 400 budowli i obiektów zabytkowych. 

STRONA DOMOWA

Źródło: dami-rz.pl