POLSKIE MIASTA - LUBLIN
Dogodne warunki naturalne, m.in. żyzne gleby i sprzyjający klimat spowodowały, że już w VI-VII w. rozpoczął się ciągły proces osadniczy na terenie dzisiejszego Lublina. Pierwsza osada powstała na wzgórzu Czwartek, w pobliżu obecnego Podzamcza. Kolejne osady kształtowały się również na lessowych wzgórzach: Staromiejskim, Białkowskim, Żmigrodzie i tzw. Grodzisku (obecnie teren Starego Cmentarza Żydowskiego).
W XII w. ustanowiono w Lublinie kasztelanię. Jej siedziba - drewniany zamek - wznosiła się na Wzgórzu Zamkowym, leżącym pomiędzy Czwartkiem a Wzgórzem Staromiejskim, które stało się najważniejszym miejscem osadniczym późniejszego miasta. Jednocześnie powstał Archidiakonat Lubelski. W 1260 r. przybyli do grodu dominikanie, natomiast na przełomie XIII i XIV w. zbudowano na Wzgórzu Staromiejskim kościół parafialny pw. św. Michała (rozebrany w XIX w.).
Przywilej królewski, wydany przez króla Władysława Łokietka 15 sierpnia 1317 roku, przyniósł Lublinowi uzyskanie praw miejskich opartych na prawie magdeburskim.
Kresowe położenie miasta na pograniczu ówczesnego państwa powodowało częste najazdy Litwinów, Jaćwingów, Rusinów i Tatarów. W 1341 r. król Kazimierz Wielki i odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad najeźdźcami tatarskimi i wkrótce nakazał otoczyć miasto murami, wznosząc jednocześnie murowany zamek, wraz z murowaną Kaplicą Świętej Trójcy , na Wzgórzu Zamkowym, obok istniejącej baszty (donżonu) z XIII w.
W XV i XVI w. Lublin rozsławiły liczne jarmarki o międzynarodowym charakterze. Przybywali tu wówczas kupcy z całej niemalże Europy, a także z Turcji, Armenii i głębokiej Rosji. Jarmarki przyczyniały się do rozwoju miasta, wpływały na jego życie wewnętrzne, kosmopolityzm i wielokulturowość a także na dobrobyt mieszkańców. Lublin stawał się miastem atrakcyjnym, do którego ściągali przybysze aby się szybko wzbogacić. Miasto poszerzało swoje granice, następował dynamiczny rozwój przedmieść: Krakowskiego, Żmigrodu, Czwartku i Zielonego Rynku.
W 1513 r. ukazuje się pierwsza polska książka pt. "Raj duszny", której autorem jest Biernat z Lublina, uważany za pierwszego pisarza w dziejach Polski, wyprzedzającego tym samym Mikołaja Reja, autora słów "Polacy nie gęsi i swój język mają". Biernat głosił idee zbliżone do protestanckich, które rozwinęły się w Lublinie kilkadziesiąt lat później.
Znaczenie Lublina w Rzeczypospolitej jeszcze bardziej wzrosło gdy król Stefan Batory wybrał w 1578 r. Lublin na miejsce Trybunału Koronnego dla obszaru Małopolski, łącznie z województwami: ruskim, podolskim i bełskim, a później wołyńskim, bracławskim i kijowskim. Trybunał obrał za swoją siedzibę gmach ratusza miejskiego na Rynku. Zapadające tu wyroki miały ostateczną moc.
Na Podzamczu rozwinęła się dzielnica żydowska. W 1580 r. powstał w Lublinie Sejm Czterech Ziem (Waad Arba Aracot) - główne przedstawicielstwo społeczno-religijne Żydów z całej Rzeczypospolitej. Rozkwit przeżywała też społeczność Rusinów, np. w 1588 r. powstało bractwo cerkiewne, którego członkami były znane rody wywodzące się z Rusi: Ostrogskich, Sanguszków, Czartoryskich. Po zawarciu unii brzeskiej w 1596 r. coraz większe znaczenie zaczął odgrywać kościół unicki.
Pojawiające się na pocz. XVII w. pierwsze konflikty religijne i gospodarcze nasiliły się w połowie stulecia wraz z narastającymi problemami tego typu, w całym kraju. W tym czasie następuje schyłek słynnych lubelskich jarmarków. Pojawiły się epidemie "morowego powietrza", jak np. w 1630 r., gdy dżuma zebrała ok. 5 tys. ofiar. Najtragiczniejsze skutki dla Lublina jak i dla całego kraju miały wojny, które prowadziła Rzeczpospolita od poł. XVII w. Powstanie kozackie na Ukrainie w 1648 r wywołało w Lublinie panikę i wyjazd wielu obcych kupców. W 1655 r. wojska kozacko-rosyjskie złupiły miasto, zwłaszcza dzielnicę żydowską. Rok później do Lublina wtargnęły wojska szwedzkie, uzmysławiając mieszkańcom czym jest "potop". Zabudowa miasta popadła w ruinę a ludność zdziesiątkowana. Nastąpił spadek aktywności gospodarczej mieszczan.
Po blisko 100 latach przerwy odrodził się w Lublinie protestantyzm. W 1788 r. zbudowano ewangelicką świątynię pw. Świętej Trójcy, która funkcjonuje do dzisiaj. Ożywioną działalność prowadził Trybunał Koronny, który spełniał również rolę lokalnego ośrodka kultury. Mieszczanie lubelscy z radością przywitali ogłoszenie Konstytucji 3 Maja. Pierwszym konstytucyjnym prezydentem miasta został wówczas Teodor Gruell-Gretz, Niemiec z Warmii, który swoją gospodarnością zasłużył na wdzięczność lublinian.
Niestety, już w 1792 r. miasto zajęły wojska rosyjskie, które na rozkaz carycy Katarzyny II najechały odradzającą się Rzeczpospolitą.
Insurekcja Kościuszkowska tylko na krótko ożywiła niepodległościowe nadzieje. W latach 1795-1809 Lublin znalazł się pod zaborem austriackim, który był jednocześnie okresem zastoju społeczno-gospodarczego. Krótkotrwały epizod Księstwa Warszawskiego (1809-1815) nie przyniósł większego ożywienia gospodarczego, co najwyżej kulturalne. Kwitło życie towarzyskie gdy w mieście pojawili się dyplomaci i oficerowie napoleońscy.
W II poł. XIX w., w okresie Lublina gubernialnego, w epoce kapitalizmu, uformował się nowy kształt urbanistyczny miasta. W 1877 r. Lublin zyskał połączenie kolejowe z Warszawą i Kowlem. Powstały fabryki maszyn rolniczych, kotłów, wag, garbarnia, browar, młyny wodno-parowe, a ich właścicielami byli przeważnie ewangelicy. W przeddzień wybuchu I wojny światowej liczba mieszkańców przekroczyła 80 tys., z czego połowę stanowili Żydzi, 40 % katolicy a ok. 10 % prawosławni i protestanci.
Wydarzenia rewolucyjne 1905 r. w Polsce i Rosji przyniosły Lublinowi pewne zdobycze, m.in. zakładano prywatne szkoły średnie z językiem polskim. W 1908 r. powstała Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego, w 1914 r. otwarto Muzeum Lubelskie.
W rok po wybuchu I wojny światowej Rosjanie opuścili Lublin a na ich miejsce wkroczył okupant austriacki. Ciężką sytuację materialną łagodziły większe swobody w życiu publicznym, zarówno kulturalnym jak i oświatowym, a z czasem i politycznym.
U schyłku 1918 r., gdy Polska odzyskiwała niepodległy byt, Lublin stał się ośrodkiem nowej państwowości - 7 listopada powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele, politykiem związanym z Józefem Piłsudskim. Lublin był tylko przez cztery dni stolicą Polski, ponieważ już 11 listopada Tymczasowy Rząd podporządkował się władzom centralnym w Warszawie.
Ciężkie bombardowania niemieckiego lotnictwa, 9 i 13 września 1939 r., spowodowały duże zniszczenia budynków i ulic oraz śmierć kilkuset osób. Od bomby zginął wówczas młody i niezwykle utalentowany poeta Józef Czechowicz. 18 września do miasta wkroczyli Niemcy i rozpoczął się jeden z najtragiczniejszych okresów Lublina. Wielkim dramatem był los 40 tysięcy ludności żydowskiej, którą okupant zamknął w getcie a w 1942 r. dokonał jej zagłady w Treblince, Sobiborze, Bełżcu i Majdanku. Hitlerowski obóz na Majdanku stał się wspólnym grobem kilkuset tysięcy ludzi z 26 państw Europy! Terrorowi i eksterminacji podlegała również ludność polska, którą wywożono na przymusowe roboty do Niemiec lub do obozów koncentracyjnych, torturowano i zabijano w siedzibie gestapo "Pod Zegarem" i na Zamku Lubelskim. Mieszkańcy Lublina odpowiadali zorganizowanym oporem i walką. Już w październiku 1939 r. powstała podziemna organizacja Komenda Obrońców Polski (rozbita na przeł. 1940/41 r. przez gestapo), następnie Służba Zwycięstwa Polsce, przekształcona w Związek Walki Zbrojnej a później w AK .
Wkrótce po wkroczeniu wojsk polskich i radzieckich do Lublina oddziały AK i BCH zostały zmuszone do złożenia broni a kierownictwo aresztowano i internowano. Nadeszły nowe dni "wyzwoleńczej okupacji" sowieckiej i podporządkowanej jej Polskiej Partii Robotniczej, PKWN, Krajowej Rady Narodowej, sztabu głównego Wojska Polskiego... Od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 Lublin pełnił funkcję stolicy odzyskanych spod okupacji niemieckiej obszarów, zwanych Polską Ludową.
Pierwsze lata powojenne były wykorzystane głównie na odbudowę infrastruktury, zniszczonej działaniami wojennymi i okupacją.
Nacjonalizacja przemysłu spowodowała zanik znanych firm o wieloletnich tradycjach. Zabrakło również żydowskich sklepów i warsztatów rzemieślniczych. Na każdym kroku uwidaczniał się socjalistyczno-siermiężny charakter lubelskich ulic. Rozbudowywano natomiast intensywnie przemysł: Fabrykę Samochodów Ciężarowych, Lubelskie Zakłady Graficzne, Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów, Fabrykę Maszyn Rolniczych i wiele innych - co powodowało duży napływ ludności do Lublina i związaną z tym budowę spółdzielczych dzielnic mieszkaniowych.
Zaraz po wojnie reaktywowano życie oświatowe, m.in powołano do życia Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej, a także kulturalne - działał Teatr Wojska Polskiego, później Teatr Dramatyczny im. Juliusza Osterwy, następnie Teatr Muzyczny (1946 r.), Teatr Lalki i Aktora (1954) oraz Filharmonia Lubelska.
Narastający rozdźwięk pomiędzy władzą polityczną i administracyjną kierowaną przez PZPR a społeczeństwem był przyczyną strajków robotniczych w 1980 r., które zaowocowały ważnymi przemianami społeczno-politycznymi w całej Polsce, a wkrótce powstaniem III Rzeczypospolitej. Strajki wybuchły w lipcu, najpierw w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w pobliskim Świdniku, po kilku dniach w Lublinie, a następnie ogarnęły cały kraj, m.in. Stocznię Gdańska, gdzie miesiąc później zrodził się Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność".
Długie i ciekawe dzieje Lublina można najłatwiej poznać zwiedzając jego zabytki, muzea, prowadząc rozmowy z gościnnymi mieszkańcami, wśród których młodzież szkolna i studencka stanowi połowę ludności miasta.
STRONA DOMOWA
Źródło: lublin.pl
